محققان ناسا با همکاری دانشمندان اروپایی موفق به شناسایی سیاره خارج از منظومه شمسی شدند که به دلیل نزدیکی بسیار زیاد به ستاره اش تمام تشعشعات آن را بطور کامل جذب می کند.

 

به گزارش مهر، در شرایطی که تنها بیش از دو هفته از کشف سیاره خارج از منظومه ای شبه زمین می گذرد، دانشمندان آمریکایی ناسا در کنار همکاران اروپایی خود، یک سیاره بسیار عجیب را کشف کردند.

"جو هرینگتون" سرپرست این گروه که نتایج تحقیقات خود را در مجله علمی ساینس منتشر کرده است، در این خصوص توضیح داد : "این سیاره که HD 149026b نام دارد، بسیار کوچک و متراکم است و اکنون می دانیم که بسیار گرم است."

ابعاد این سیاره که با تلسکوپ Spitzer Space رصد شده، کمتر از ابعاد زحل است. با وجود این، نسبت به زحل از جرم بیشتری برخوردار است.

 

HD 149026b دارای یک هسته غنی از عناصر سنگینی است که برخی از آنها در منظومه شمسی نیز یافت می شود. 

 

بنابراین گزارش نکته قابل توجه درمورد این سیاره دمای سطح آن است که حتی به 3700 درجه سانتیگراد نیز می رسد. این پدیده در حال حاضر تنها در 3 سیاره دیگر خارج از منظومه شمسی مشاهده شده است.

به گفته این دانشمندان، HD 149026b تمام تشعشعات گسیل شده از ستاره خود را که در صورت فلکی هرکول در فاصله 260 سال نوری از زمین واقع شده است، جذب می کند.

سطح این سیاره با وجود آنکه از کربن سیاه پوشیده شده  است، تنها تشعشعات فراسرخ را دوباره ساطع می کند.

دانشمندان یک گام به کشف راز چگونگی شکل گیری تاریک ترین کهکشان های موجود در جهان نزدیکتر شدند.

به گزارش مهر، اجسام کروی شکل کوتوله شامل کهکشان های مرکب از مواد تاریکی هستند که در مثال نمونه کوچکی از آنها می توان به کهکشان های راه شیری و آندرومدا اشاره کرد.

دانشمندان معتقدند: این سیستم های تاریک زمانی غنی از گاز بوده اند اما پس از تبدیل به اقمار کهکشان های بزرگتر، بخش اعظمی از مواد قابل رویت آنها از بین رفته است.

محققان با استفاده از مدل های شبیه سازی شده رایانه ای به بررسی آنچه 10 میلیارد سال پیش بر سر کهکشان های کوتوله غنی از گاز آمده پرداختند. این کهکشان ها به تدریج به مدار سیستم های بزرگتری به اندازه کهکشان راه شیری کشیده می شدند.

دانشمندان دریافتند: نیروی کششی یا "فشار رم" که در اثر حرکت کهکشان های کوچکتر به داخل جرم های بزرگتر ایجاد می شود، نیروی گاز واقع در بین ستارگان در کهکشان های کوتوله را از بین می برد.

این مدل رایانه ای همچنین نشان داد: نیروی جاذبه حاصل از سیستم های بزرگتر بسیاری از ستارگان درخشان کهکشان های کوتوله را به اطراف منحرف می کند. حاصل این عمل شکل گیری کهکشانی در نقطه ای است که بخش اعظم ماده قابل رویت آن غایب است و این در حالی است که اصل ماده تاریک پشت سر جا گذاشته می شود.

به گفته دانشمندان، دستیابی به این نتیجه گامی مهم در درک چگونگی شکل گیری ساختار جهان که یکی از اهداف اصلی در فیزیک نجومی است، به شمار می رود. کشفیات جدید دانشمندان در نشریه "نیچر" به چاپ رسیده است.

      پیش بینی وضعیت هوای 5 روز آینده در کرج

پنج شنبه21 آذر 1387نیمه ابری  حداکثر دما : 10 سانتیگراد  حد اقل دما : 4 سانتیگراد

جمعه22 آذر 1387ابرهای پراکنده حداکثر دما : 7 سانتیگراد حد اقل دما : 2 سانتیگراد

 شنبه23 آذر 1387نیمه ابری حداکثر دما : 7 سانتیگراد حد اقل دما : 1 سانتیگراد

یکشنبه24 آذر 1387آفتابی حداکثر دما : 7 سانتیگراد حد اقل دما : 1 سانتیگراد 

دوشنبه25 آذر 1387ابرِي حداکثر دما : 8 سانتیگراد حد اقل دما : 2 سانتیگراد

از این پس پیش بینی وضع آب و هوا به مطالب این وبلاگ اضافه خواهد شد!

رود یا رودخانه که در زبان پهلوی هم رود گفته می‌شود، آبی است روان که از به هم پیوستن آب چند چشمه در دره‌های کوهستانی به وجود آمده و جریان می‌یابد تا به دشت‌ها، دریاچه‌ها و یا دریاها و اقیانوس‌ها بریزد. رودخانه‌ها معمولاً در اولین مرحله در پایکوهها، تشکیل مخروط افکنه‌ها را داده و پس از طی مسیری با انباشت مواد آبرفتی خود به توسعه دشتها کمک می‌کنند . گاه در برخی از رودهای بزرگ در طی مسیر طولانی که دارند ، به پیچان رودها ( مئاند ) برخورد می‌کنیم که در اثر شیب کم زمین به وجود می‌آیند. در ادامه زمانی که رود به مصب (محلی که رود به دریا می‌ریزد) میرسد، در دهانهٔ خود دلتا را تشکیل می‌دهد. بنابر این مخروط افکنه‌ها در پایکوهها و دلتاها در دهانه رود ( مصب ) به وجود می‌آیند.

بین مخروط افکنه و دلتا تفاوت‌های دیگری نیز وجو دارد: ۱- شیب در مخروط افکنه‌ها بیشتر است. ۲- مواد مخروط افکنه‌ها درشت تر هستند، در صورتی که شیب در دلتا بسیار کم و نزدیک به صفر است .

درازترین رودهای جهان از این دستند: نیل، آمازون، یانگتسه، می‌سی‌سی‌پی، هوانگهو، آمودریا و مکونگ.

درازترین رودهای ایران به تر تیب عبارت‌اند از: کارون، سفیدرود و زاینده‌رود.

نحوه شکل گیری فرآیند فرسایش

با اجتماع تدریجی رسوبات ، وزنشان هم بالا رفته و آب درون آنها نیز خارج می‌شود. این روند به سخت شدن رسوبات منتهی می‌گردد. لایه‌های رسوبی فوق گاه چنان در پوسته زمین فرو رفته که به قسمتهای بسیار گرم آن رسیده و در پی ذوب شدن به صورت ماگما در می‌آیند. در روندی دیگر ، ‌این لایه‌ها بالا آمده و کوههایی متشکل از سنگهای رسوبی را پدید می‌آورند. تمامی فرآیندهای تشکیل سنگ ، بالا آمدگی ، فرسایش و رسوبگذاری ، مراحلی از یک چرخه پیوسته از رخدادهای زمین‌شناسی هستند.
 
تمام سنگها در سطح زمین در اثر پدیده‌های مختلف فرسایش خصوصا در اثر تغییرات آب و هوا ، تجزیه و متلاشی می‌شوند. هوازدگی کمکی که به فرسایش می‌کند، سائیدن قطعه سنگها و حمل آنها به جاهای دیگر است. این عمل منجر به تسطیع و سست شدن تدریجی سطح زمین می‌شود.

عوامل مؤثر در فرسایش

نیروی متحرک در تمام حالات فرسایش ، نیروی کشش جاذبه به طرف پایین است. اما عوامل اصلی که توسط آن سنگها تخریب و جابجا می‌شوند، رودخانه‌ها ، یخچالها ، امواج و جریانهای باد است. مواد رسی در اثر پدیده‌ای به نام حرکات توده‌ای به طرف پایین می‌لغزند.

عوارض سطحی ایجاد شده توسط فرسایش

بسیار از عوارض سطح زمین دارای اشکال مشخصی هستند که پدیده‌های عمده‌ای را که تحت تاثیر آن شکل گرفته‌اند را منعکس می‌کنند. مثالهای بارز در این مورد عبارتند از : دره‌های رودخانه‌ای ، دره‌های یخچالی ، دریابارهای ساحلی (دیواره‌های قائم فرسایش یافته با شیب زیاد) و آثار لغزیدگی زمین. عوامل جوی چون مقدار و پراکندگی فصل باران ، برف تبخیر و نوسان درجه حرارت و جهت باد ، پدیده‌های فرسایشی را در هر ناحیه کنترل می‌کنند.

فرسایش در گذشته

شرایط آب و هوایی زمین پیوسته در حال تغییر است. مثلا میلیونها سال گذشته قشرهای یخی ، نواحی معتدل امروزی را به وسعت زیادی می‌پوشانیدند و با تغییرات چرخه اتمسفر باعث بارندگی کافی در قسمتهایی از صحرای آمریکا و سبب نگهداری رودخانه‌های دائمی گردیده است. همینطور بعضی از نواحی گرمسیری که در حال حاضر مرطوب می‌باشند، در گذشته شرایط صحرایی داشته‌اند.

فرآیندهای فرسایش در این محلها با پدیده‌های امروزی متفاوت بوده است و خیلی از ساختمانهای مناظر امروزی تحت شرایط حاکم در گذشته شکل گرفته‌اند و سنگهایی با مقاومت متنوع که به نسبتهای متفاوت تحت تاثیر خوردگی ، کج شدگی و گسل خوردگی قرار داشته‌اند، در معرض هوازدگی و فرسایش قرار گرفته‌اند. مثلا فرسایش بلافاصله در طول خطوط ضعیف مانند درز گسل‌ها عمل نموده است.

شکلهای مختلف فرسایش

فرسایش ارتفاعات

در طول مدت زیاد فرسایش ارتفاعات را از بین برده و آنها را تبدیل به دشت کم ارتفاع می‌کند که در آن ساختمانهای زمین شناسی به صور مختلف تشکیل گردیده است. این دشت‌ها ممکن است در نتیجه بالا آمدگی پوسته قاره‌ای تشکیل فلات را بدهند که با ارتفاع بلندتر و شیب تندتر رود‌خانه‌ها مشخص‌اند و دره‌های عمیق و تنگی را حفر می‌کنند.

فرسایش نواحی شیب‌دار

در نواحی شیب‌دار ، فرسایش سریع و با شتاب بیشتری صورت می‌گیرد. در نواحی نیمه خشک شیب‌دار پوشش‌های گیاهی تا اندازه‌ای مانع فرسایش می‌شوند. اما در صحراها و زمین‌های سرد ، فرسایش آهسته تر عمل می‌نماید. بطور کلی نسبت فرسایش برای زمین‌های خشک (زمین‌هایی که از آب بیرون هستند) 8.6 سانتیمتر در 1000 سال برآورد شده است.

فرسایش سطح زمین توسط باد

فرسایش بادی به دو صورت «روبش یا بادروبی» و «سایش» است. در جا‌هایی از سطح زمین که پوشیده از ذرات ریز و ناپیوسته و عاری از رطوبت و پوشش گیاهی است، جریان هوا می‌تواند ذرات را با خود حمل کند. باد بردگی تا رسیدن به سطح ایستابی ادامه می‌یابد. در جاهایی که زمین از ذرات ریز (لای و ماسه) و درشت (قلوه سنگ و شن) درست شده است، باد بطور انتخابی ذرات ریز را حمل می‌کند و ذرات درشت به تدریج به صورت پوش ممتدی در می‌آیند که اصطلاحا «سنگفرش بیابان» نامیده می‌شود. این پوشش ، از فرسایش بیشتر سطح زمین توسط باد جلوگیری می‌کند.

هر چه سرعت باد بیشتر باشد ذرات را به ارتفاع زیادتری بلند می‌کند، به فاصله دورتر می‌برد و بالاخره ذرات بزرگتری را حمل می‌کند. ذرات حمل شده بوسیله باد ، مخصوصا بادهای قوی ، به دو بخش بار بستری و بار معلق تقسیم می‌شوند. ذراتی که توسط باد حمل می‌شوند پس از برخورد به موانعی که بر سر راه آنها قرار دارند، موجب سایش سطح آنها می‌شوند. قطعات و تکه سنگهای پراکنده ، بیرون زدگیها و حتی موانع مصنوعی از قبیل ساختمانها ، دیوارها ، تیرهای برق یا تلفن ممکن است در معرض فرسایش بادی قرار گیرند. سایش معمولا در اثر برخورد ذراتی که نزدیک سطح زمین حرکت می‌کنند، انجام می‌گیرد.

آشنایی

چندین روش مختلف برای تشکیل چین‌ها پیشنهاد شده است. مهمترین وجه تمایز این روشها در این است که آیا یک لایه برای شکل گیری چین بطور موثر برابر تنشهای اعمال شده به موازات آن واکنش نشان داده و یا اینکه در برابر تغییر شکل و یا تغییر مکان ایجاد شده در خارج از لایه و مورب نسبت به آن بی‌تفاوت عمل کرده است. بطور کلی چهار نوع چین خوردگی اصلی ممکن است تشخیص داده شود، ولی این چهار نوع چین خوردگی ، حالات انتخابی است و حالات حد واسط یا ترکیب چند حالت فراوان است.

چین خوردگی در اثر خمشی

این چین خوردگی به نام چین خوردگی حقیقی نیز نامیده می‌شود. اینگونه چین خوردگیها ممکن است بر اثر استرسهای فشارشی یا مزدوج تولید می‌شود. به منظور تجزیه و تحلیل ، عکس‌العملی طبقات افقی را تحت نیروهای فشارشی که به موازات طبقه بندی عمل می‌کند، می‌توان مورد بررسی قرار داد. ابتدا تغییر شکل یک طبقه همگن را مورد بحث قرار می‌دهیم. اگر چنین لایه‌ای خم شود، قسمتی که در محل محدب قرار دارد تحت تاثیر نیروی کششی ، و بخشی که در محل مقعر قرار دارد تحت تاثیر نیروی فشارشی قرار خواهد گرفت.

سطح حد واسط که بین این دو بخش قرار گرفته ، سطح بدون تغییر شکل نامیده می‌شود. این چین خوردگی سبب خم شدگی و بالا آمدگی در طبقاتی که دارای مقاومت بیشتری است، می‌گردد و انتقال نیرو در طبقات نامقاوم ، کمتر و بطور نامحسوس صورت می‌گیرد و بالاخره در این چین خوردگی طبقات روی یکدیگر می‌لغزد.

چین خوردگی جریانی

بین چین خوردگی حقیقی و چین خوردگی جریانی مراحل حد واسط وجود دارد. چین خوردگی جریانی یا چین خوردگی نامقاوم مخصوص نواحیی است که طبقات ضخیم و مقاوم وجود ندارد و تمام سنگها به صورت پلاستیک تغییر شکل می‌دهد. خاصیت پلاستیک بودن سنگها ممکن است ارثی باشد یا بر اثر افزایش درجه حرارت محیط و ازدیاد فشارهای همه جانبه در سنگها تولید شود.

تحت چنین شرایطی یک چینه نمی‌تواند نیروهای فشارشی را به فواصل نسبتا دور انتقال دهد و تمام توده یک جا تحت فشار حرکت داده می‌شود، ولی رفتار اینگونه مواد شبیه مواد غلیظ است و به رفتار مواد جامد شباهت ندارد. اینگونه تغییر شکلها مشخص نواحی مرکزی کمربندهای کوهزایی است. در این نواحی طبقات نازک شیل‌ها و ماسه سنگها بر اثر ازدیاد درجه حرارت و محلولها به صورت مواد نامقاوم در می‌آید.

چین خوردگی لغزشی

چین خوردگی لغزشی بر اثر جابجاییهای جزئی در درزهایی که به فواصل کم پهلوی یکدیگر قرار دارد، بوجود می‌آید. در این قبیل چین‌ها طبقات افقی اصلی بوسیله شکستگیهایی که معمولا دارای شیب بیش از 45 درجه می‌باشد، به قطعات کوچکتر شکسته می‌شود. در انواع ساده چین‌های لغزشی ، سطوح لغزش معمولا قابل مشاهده است، طبقات جابجا شده در تمام قطعات دارای ضخامت یکسان هستند. ولی به علت کشیدگی در طبقات ممکن است طبقات در نزدیکی سطوح لغزش نازکتر گراند.

بسیاری از زمین شناسان عقیده دارند که چین‌های مشابه الزاما همان چین‌های لغزشی یا چین‌های جریانی هستند. ولی این موضوع همیشه صادق نیست. در چین حقیقی ، طبقات مقاوم ممکن است به صورت چین‌های مشابه تغییر شکل یابند، ولی طبقات نامقاوم در محلول چین ضخیم تر و در پهلوهای چین نازکتر می‌گردد.

چین خوردگی بر اثر حرکات قائم

حرکات قائم متفاوت که با هیچگونه شکستگی همراه نباشد ممکن است باعث ایجاد چین خوردگی در پوسته زمین گردد. در این چین خوردگی طبقات بوسیله نیروهای قائم به صورت گنبد در می‌آیند.

دینامیک چین خوردگی

در بررسی دینامیک چین خوردگی با مسائل مربوط به دما و فشار همه جانبه‌ای که در هنگام چین خوردگی موجود بوده است، همچنین استرسها و زمان لازم برای چین خوردگی سروکار داریم. زمین شناسان باید در مورد این پارامترها آگاهی داشته باشند و با در نظر گرفتن اینکه تعداد متغییرها در طبیعت به اندازه زیادی است که محاسبات دقیق را غیر ممکن می‌سازد، باید بررسیهای مربوط به دینامیک چین خوردگی دقت بیشتری مبذول دارند.

چین خوردگی ، تحت دما و فشارهای همه جانبه‌ای که دارای دامنه تغییرات زیاد است، صورت می‌گیرد. مورنهای چین خورده یخچالهای طبیعی کوهستانها ، نمایشگر این حقیقت است که چین خوردگی در دما و فشار همه جانبه کم نیز تشکیل می‌شود.

زلزله چیست؟

لرزش ناگهانی پوسته‌های جامد زمین ، زلزله یا زمین لرزه نامیده می‌شود. دلیل اصلی وقوع زلزله را می‌توان افزایش فشار بیش از حد داخل سنگها و طبقات درونی زمین بیان نمود. این فشار به حدی است که در سنگ گسستگی بوجود می‌آید و دو قطعه سنگ در امتداد سطح شکستگی نسبت به یکدیگر حرکت می‌کنند. به سطح شکستگی که توأم با جابجایی است، گسل گفته می‌شود. وقتی که سنگ شکسته می‌شود، مقدار انرژی که در زمان طولانی در برابر شکستگی حالتهای مختلفی را برای آزادسازی انر‍ژی نهفته شده بوجود می‌آورد.

بطوری که در ابتدا فشار و نیروهای درونی ممکن است باعث ایجاد یکسری لرزه‌های خفیف و کوچک در سنگها شود که پیش لرزه نامیده می‌شود. بعد از اینکه فشار درونی بر مقاومت سنگها غلبه کرد انرژی نهفته آزاد می‌گردد و زمین لرزه اصلی رخ می‌دهد، البته نباید از اثر لرزشهای کوچکی که بعد از زمین لرزه اصلی نیز اتفاق می‌افتد و به نام پس لرزه معروف هستند، چشم پوشی کرد. لرزه ، پیش لرزه ، لرزه اصلی و پس لرزه مجموعا یک زمین لرزه را نشان می‌دهند.

باید توجه داشت که تمام زلزله‌ها با پیش لرزه‌ها همراه نیست و همچنین پیش لرزه را نمی‌توان مقدمه وقوع یک زلزله بزرگ دانست، زیرا در بسیاری از موارد یک زلزله مخرب خود یک پیش لرزه فوق العاده مخربی بوده است که در تعقیب آن اتفاق افتاده است. همچنین در بسیاری از زمین لرزه‌ها زلزله اصلی بدون هیچ لرزه قبلی و یکباره اتفاق می‌افتند، زلزله‌هایی هم در اثر عوامل دیگر مثل ریزشها (مثلا ریزش سقف بخارهای آهکی و زمین لغزشها) و یا در بعضی موارد فعالیتهای آتشفشانی نیز بوجود می‌آید که مقدار و شدت آنها کمتر است.

چرا زلزله بوجود می‌آید؟

به درستی مشخص نیست که چرا زلزله بوجود می‌آید، اما همانطور که قبلا اشاره شد تجمع انر‍ژی در درون زمین از یک طرف و افزایش نیروی زیاد در درون زمین و عدم تحکمل طبقات زمین برای نگهداری این انرژی از طرف دیگر موجب شکسته شدن زمین در بعضی نقاط آن شده و انرژی از محل آن آزاد می شود. این شکستگی که اکثرا با جابجایی زمین اتفاق می‌افتد باعث خطرات و ایجاد لرزش زمین می‌شود که به آن زلزله گفته می‌شود.

اما این انرژی از کجا می آید؟ برخی معتقدند که زمین از ورقه‌هایی تشکیل شده است که این ورقه‌ها با صفحاتی که در کنار هم قرار دارند به یکدیگر فشار وارد کرده و باعث می‌شوند که ورقه‌هایی که دارای وزن کمتری هستند به داخل زمین فرو روند (این پدیده در اصطلاح علمی فرو رانش صفحات گفته می‌شود). همچنین ممکن است که ورقه‌ها در کنار یکدیگر به هم فشرده شوند. در اثر فرو رانش و پایین رفتن صفحه به درون زمین و به دلیل افزایش فشار و دمای طبقات درونی ، ورقه شروع به گرم شدن و ذوب شدن می‌کند و مواد مذاب حاصله سبک شده و مجددا به سمت بالا حرکت کرده و فشاری را به طبقات مجاور وارد می‌کند.

ترکیب این نیروها در درون زمین باعث ایجاد یک حالت عدم تعادل انرژی می‌شود، این وضعیت تا زمانی که طبقات فوقانی و سطحی زمین تحمل مقاومت در برابر آن را داشته باشند حفظ می‌گردد. اما زمانی که سنگها دیگر تحمل این فشارها را نداشته باشند، انرژی به یکباره آزاد می‌گردد و زلزله بوجود می‌آید. البته این بدان مفهوم نیست که تمامی زلزله‌ها بدین طریق ایجاد می‌شوند، بلکه می‌توان گفت بخش اصلی زمین لرزه‌ها ، با این فرضیه قابل توجیه است.

رابطه گسل با زلزله

رابطه گسل - زلزله دو طرفه می‌باشد. یعنی وجود گسلهای فراوان در یک منطقه سبب بروز زلزله می‌گردد. این زلزله به نوبه خود سبب ایجاد گسل جدیدی گردیده و نتیجتا تعداد شکستگیها زیادتر شده و به این ترتیب قابلیت لزره خیزی منطقه افزایش می‌یابد.

نحوه آزاد شدن انرژی زلزله

ممکن است یک زلزله به همراه خود پیش لرزه و پس لرزه‌هایی داشته باشد، که این دو قبل و بعد از زلزله اصلی ممکن است وقوع یابند، به عبارتی دیگر این موضوع به نحوه آزاد شدن انرژی زلزله بستگی دارد. بطوری که انرژی زلزله بصورتهای زیر آزاد می‌گردند:

پیش لرزه

گاهی اوقات از بروز زلزله اصلی ، یکسری زلزله‌هایی با بزرگی کمتر از زلزله اصلی به وقوع می‌پیوندند که معمولا فراوانی آنها با نزدیک شدن به زمان وقوع لرزش اصلی ، افزایش می‌یابد.

لرزش اصلی

همان زلزله اصلی بوده که بواسطه آن اکثر انرژی ذخیره شده در سنگها یکباره آزاد می‌گردد و چنانچه داده‌های مربوط به یک زلزله بزرگ غیر دستگاهی باشد مهلرزه نامیده می‌شود.

پس لرزه

زلزله‌های خفیفتری که غالبا پس از لرزش اصلی ، از حوالی کانون زلزله اصلی منشأ می‌گیرند، را پس لرزه می‌گویند. پس لرزه‌ها می‌توانند حتی تا سالها پس از وقوع زلزله‌های اصلی نیز به طول انجامد.

دسته لرزه

مجموعه‌ای از تعداد زیادی زلزله که در یک منطقه محدود در مقطع زمانی در حد هفته تا چند ماه به وقوع می‌پیوندد. دسته لرزه‌ها غالبا در نواحی آتشفشانی دیده می‌شوند.

ریز لرزه

زلزله‌های ضعیفی هستند که بزرگی آنها 3 ریشتر و یا کمتر از 3 بوده و غالبا افزایش ناگهانی و نامنظم آنها نشانه قریب الوقوع بودن مهلرزه یا زلزله اصلی می‌باشند.

عید سعید فظر بر تمامی مسلمین جهان مبارک باد!

زنگ خطر براي پل‌هاي زاينده‌رود

جام جم آنلاين: سايه خطر روي پل خواجو و سي و سه پل اصفهان افتاده و آنها را در معرض آسيب و تخريب قرار داده است. تشديد هوازدگي به علت آلايندگي هوا و آب رودخانه زاينده‌رود، مرمت‌هاي غيراصولي و تغييرات مكرر سطح آب و بي‌توجهي به صعود رطوبت آب آلوده به داخل بدنه، پل‌هاي خواجو و سي و سه پل اصفهان را در معرض خطر جدي نشست، شكستگي و تخريب قرار داده است.

 اين در حالي است كه با ادامه يافتن خشكي رودخانه و كاهش سطح آب، اين خطر شدت مي‌يابد.

دكتر سيدعبدالعظيم امير شاه‌كرمي، عضو هيات علمي دانشگاه اميركبير و متخصص ژئوتكنيك، سازه و هيدروليك با اعلام اين مطلب به خبرنگار ما مي‌گويد: پل خواجوي اصفهان، گل مهندسي دنيا و از بي‌نظيرترين آثار معماري و مهندسي جهان است كه متاسفانه بعد از چندصد سال ماندگاري و بقاء، طي سال‌هاي اخير بشدت در معرض آسيب و تخريب قرار گرفته است.

او كه مدت 20 سال روي پل خواجو، منارجنبان، ميدان نقش‌جهان و نيز اين اواخر روي مسجد شيخ لطف‌الله و مسجد امام به صورت جامع تحقيق و بررسي كرده است،‌ با بيان اين كه تخريب تدريجي پل خواجو و سي و سه پل فراتر از مشكلات كنوني نشأت گرفته از خشكسالي است، مي‌افزايد: آب آلوده، حاوي انواع نمك‌هاي مخرب و آلاينده است كه اين نمك‌ها با صعود رطوبت و تغيير سطح آب، داخل پايه‌هاي پل شده، در پشت لايه‌هاي رويي پايه رسوب كرده و باعث مي‌شوند ملات پايه، خاصيت باروري، فشردگي و پوسيدگي خود را از دست بدهد، سنگ‌ها پوسته پوسته شوند، آجرهاي پل آرام‌آرام خورده و فرسوده گردند و در نهايت مجموع اين 3 پديده منجر به سست شدن پايه‌هاي پل، نشست و ترك خوردن و در نهايت تخريب پل شود.

دكتر امير شاه‌كرمي، با اشاره به اين كه پل خواجوي اصفهان سازه‌اي در 4 طبقه دارد، ادامه مي‌دهد: طبقه نخست اين سازه در كف رودخانه قرار دارد. اين طبقه همان شمع‌هاي پل به حساب مي‌آيد و بر اثر صعود رطوبت هم آسيب نمي‌بيند، اما آن طبقه‌اي كه در بالاي كف رودخانه واقع شده است، بر اثر ورود روزافزون نمك‌هاي آلوده، بشدت آسيب مي‌بيند و پيشروي اين آسيب در طبقه آخر به صورت ترك‌خوردگي بر روي ديواره‌ها خود را نمايان مي‌سازد.
او با تاكيد بر اين كه خشك شدن آب رودخانه زاينده‌رود، دامنه تخريب اين دو پل را بيشتر كرده است، مي‌افزايد: افزايش هوازدگي شيميايي و فيزيكي باعث شده است كه با توجه به آهكي بودن سنگ‌هاي پل خواجو و نفوذپذيري قابل توجه آنها، دامنه تخريب اين پل همواره افزايش يابد و چنانچه اين تغيير سطح آب بخواهد همچنان ادامه پيدا كند و با خشكسالي شدت بيشتري بگيرد، به يقين بايد منتظر نمايان شدن آسيب‌ديدگي‌هاي بيشتري بر روي اين پل بود.

او در ادامه با اشاره به انجام مرمت‌هاي غيراصولي و نادرست بر روي پل خواجو، تصريح مي‌كند: متاسفانه بر اساس يك كار غيركارشناسي، مرمت‌هاي پل خواجو با پايه سيمان انجام گرفته است و اين در حالي است كه ملات اين پل گچ است و سيمان به آساني مي‌تواند سنگ‌هاي آهكي پل خواجو را به سنگ گچ بسيار سست تبديل كند و حتي به آساني منجر به فرونشستن يكباره پل شود.

دكتر امير شاه‌كريمي، با ابراز نگراني از نحوه مرمت‌هايي كه بر روي پل‌هاي اين شهر انجام مي‌گيرد و نيز شدت تخريب دو پل خواجو و سي‌وسه پل كه متاسفانه دامنه تخريب در پل خواجو بسيار وسيع‌تر است، ابراز اميدواري مي‌كند كه مسوولان ميراث فرهنگي و نيز ديگر مسوولان مربوط، به فكر چاره‌اي اساسي براي جلوگيري از تخريب بيشتر اين پل‌ها كه حقيقتا دو اثر معماري و تاريخي بي‌بديل در دنيا هستند، باشند.

دكتر احمد امين‌پور، رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان اصفهان نيز در همين رابطه با بيان اين كه كم‌آبي و پرآبي رودخانه‌ها امري طبيعي است، مي‌گويد: تغييرات جوي و نيز پديده‌هايي مثل خشكسالي، سيل و ... كه بعضا تاثيرات مخربي نيز دارند غيرقابل پيش‌بيني هستند و امكان وقوع آنها در همه جاي دنيا وجود داردو متاسفانه نمي‌توان منكر تاثير مخرب آنها بر روي آثار و ابنيه‌هاي تاريخي شد.

او با تاكيد بر اين كه در اين‌گونه مواقع بايستي تلاش كرد تا ميزان خسارات احتمالي كاهش يابد، مي‌افزايد: همه مردم اصفهان و ما نيز ناراحت هستيم از اين كه زاينده‌رود خشك شود و به تبع آن آثار و بناهاي تاريخي چون پل خواجو و سي و سه پل تحت تاثير اين كم‌آبي و خشك شدن رودخانه در معرض تخريب قرار بگيرند و آسيبي به آنها وارد شود، اما مقابله با خشكسالي و مهار آن نياز به عزمي همگاني دارد.

او با اشاره به اين كه سرمازدگي سال گذشته و خشكسالي امسال خسارات سنگيني را به اين استان وارد كرده است، درباره مرمت آثار و ابنيه‌هاي تاريخي در اصفهان نيز مي‌‌گويد: تخريب آثار تاريخي در گذر زمان بر اثر اتفاقات يا شرايط جوي مختلف چيزي نيست كه بشود آن را انكار كرد يا به آساني از كنارش گذشت، اما بايد توجه داشت كه ضرورت ايجاد بخش‌هايي براي مرمت ابنيه و آثار تاريخي در اين سازمان نيز براي ترميم تخريب‌هاي وارد آمده به آثار و بعضا جلوگيري از تخريب‌هاي بيشتر است كه خوشبختانه تخصصي انجام مي‌شود و كساني كه در اين بخش كار مي‌كنند به خوبي بر كار خود مسلط هستند.

او نيز مانند دكتراميرشاه كرمي، اميدوار است كه اتفاقي براي اين دو پل نيفتد و رودخانه زاينده‌رود هم بتواند مانند دوران پرآبي گذشته، شادابي و حيات دوباره خود را بازبيابد.

از سوي ديگر مديرعامل شركت آب منطقه‌اي اصفهان از رهاسازي آب به صورت دوره‌اي در اين رودخانه خبر داد تا زاينده‌رود حيات خود را از سر بگيرد. 

 

انواع هوازدگی هوازدگی را با توجه به نوع تغییراتی که در سنگ صورت می‌گیرد به انواع مکانیکی و شیمیایی تقسیم می‌کنند. هوازدگی مکانیکی در هوازدگی مکانیکی هیچ تغییری در ترکیب شیمیایی سنگ صورت نمی‌گیرد بلکه سنگها تحت تاثیر یک سری از عوامل فیزیکی به قطعات کوچکتر تقسیم می‌شوند. بر اثر خرد شدن سنگها سطح جانبی قطعات زیادتر شده و در نتیجه برای این عوامل عبارتند از : یخبندان ، انبساط حاصل از برداشته شدن بار فوقانی ، انبساط حرارتی و فعالیت موجودات زنده. هوازدگی شیمیایی در هوازدگی شیمیایی ساختمان داخلی کانیها بر اثر افزایش یا کاهش عناصر تغییر می‌کند. در واقع در این نوع هوازدگی ترکیب شیمیایی سنگها تغییر می‌کند. در هوازدگی شیمیایی آب مهمترین عامل به شمار می‌رود. ولی لازم به ذکر است که آب خالص غیرفعال بوده و نمی‌تواند هیچ تغییری در سنگها ایجاد کند. افزایش مقدار کمی از مواد محلول می‌تواند آب را فعال سازد. اکسیژن و دی‌اکسید کربن محلول در آب باعث ایجاد تغییرات اساسی در سنگها می‌شوند. سرعت هوازدگی سنگها به عوامل زیادی بستگی دارد از جمله این عوامل می‌توان به اندازه ذرات کانیهای سازنده سنگ و عوامل آب و هوای محیط را نام برد. هر چقدر اندازه کانی کوچکتر باشد سطح موثر آنها زیادتر بوده و در نتیجه سریعتر تحت تاثیر عوامل هوازدگی ، تجزیه می‌شوند. جنس کانیهای سازنده سنگ اثر بسیار مهمی در هوازدگی دارد به عنوان مثال سنگهای گرانیتی بسیار مقاوم تر از سنگ مرمر هستند، زیرا مرمر از کلسیت ساخته شده که به آسانی حتی در محلول اسیدی ضعیفی نیز حل می‌شود. ترتیب هوازدگی کانیهای سیلیکاته مطابق ترتیب تبلور آنهاست. کانیهایی که زودتر از همه تبلور می‌نمایند یعنی در درجه حرارت و فشارهای زیادتری بوجود می‌آیند، نسبت به کانیهایی که بعدا متبلور می‌شوند در سطح زمین پایداری کمتری دارند. زیرا شرایط تشکیل آنها با شرایط سطح زمین بسیار متفاوت است. عوامل آب و هوایی ، بویژه رطوبت اهمیت ویژه‌ای در سرعت هوازدگی سنگها دارد. بهترین محیط برای هوازدگی شیمیایی آب و هوای گرم و فراوانی رطوبت است. در نواحی قطبی و در عرضهای جغرافیایی بالا چون برودت هوا ، رطوبت مورد نیاز برای هوازدگی را به صورت یخ در می‌آورد لذا هوازدگی شیمیایی در این نواحی بی‌تاثیر است. در نواحی خشک نیز به علت وجود رطوبت کافی هوازدگی شیمیایی نقش نداد. هوازدگی و نهشته‌های معدنی هوازدگی در ایجاد بعضی از نهشته‌های معدنی مهم نقش دارد، زیرا عناصر فلزی پراکنده در سنگ مادر را در یک جا جمع می‌کند. به چنین نقل و انتقالی غالبا غنی شدگی اطلاق می‌شود. غنی شدگی به دو طریق انجام می‌شود. در روش اول هوازدگی شیمیایی به همراه آب نفوذی موادی را که مناسب نیستند از سنگ در حال تجزیه جدا می‌کنند. لذا این عناصر مطلوبی که تراکم آنها در افق نزدیک سطح زمین کم می‌باشد به اعماق برده شده و با رسوب مجدد تمرکز آنها افزایش می‌یابد. بوکسیت بوکسیت که کانی اصلی آلومینیوم می‌باشد یکی از کانسارهایی است که به روش غنی شدگی طی فرآیندهای هوازدگی بوجود آمده است. بوکسیت در آب و هوای گرمسیری بارانی همراه با لاتریت تشکیل می‌شود. وقتی سنگ منشا غنی از آلومینیوم در معرض هوازدگی شدید و طولانی قرار بگیرد بیشتر عناصر اصلی آن نظیر کلسیم و سدیم و سیلیس در نتیجه شستشو از محیط خارج می‌شود و بر میزان آلومینیوم آن افزاوده می‌شود. با گذشت زمان خاکی غنی از آلومینیوم به نام بوکسیت حاصل می‌شود که می‌توان از آن آلومینیوم استخراج کرد. نهشته‌های مس و نقره بسیاری از نهشته‌های مس و نقره زمانی حاصل شده‌اند که فرآیند هوازدگی عناصری را که در کانسار اولیه با عیار پایین پراکنده بودند در یک جا متمرکز کرده است. معمولا چنین غنی شدگی در نهشته‌های پیریت‌دار (FeS) و کانیهای سولفوری معمول انجام می‌شود. پیریت به دلیل اینکه از نظر شیمیایی به اسید سولفوریک تغییر می‌یابد، می‌تواند در آبهای نفوذی فلزات معدنی را حل کند. با انحلال کانیها مورد نظر فلزات به تدریج از خلال توده کانسار اولیه به سمت پایین مهاجرت می‌کنند تا سرانجام ته نشین شوند. ته نشینی هنگامی اتفاق می‌افتد که محلولهای مزبور به منطقه آبدار زیرزمینی نزدیک می‌شود. در این محل تغییرات شیمیایی ته نشینی عنصر فلزی می‌شود. هوازدگی شیمیای در هوازدگی شیمیایی ساختمان داخلی کانیها ، بر اثر افزایش و یا کاهش عناصر تغییر می‌کنند. در واقع هوازدگی شیمیایی از واکنشهای شیمیایی کانیهای تشکیل دهنده سنگها با آب و اکسیژن ، گاز کربنیک ، اسیدهای تولید شده توسط مواد ارگانیکی و خاکها حاصل می‌شود که در نهایت منجر به تجزیه سنگ اولیه می‌گردد. هوازدگی سبب تلاشی شدن سنگ به ابعاد کوچکتر می‌شود و این تخریب فیزکی به نوبه خود سبب تسریع در هوازدگی شیمیایی به دلیل افزایش سطوح فراوان در مجاورت محیط تخریب شیمیایی می‌گردد. در صورتی که تخریب فیزیکی صورت نگیرد، تخریب شیمیایی به آهستگی بسیار صورت می‌گیرد. از طرف دیگر تشدید تخریب شیمیایی به علت سست نمودن سنگها خود سبب تسریع تخریب فیزیکی آن نیز می‌گردد. در واقع هر دو نوع تخریب در ارتباط بسیار نزدیکی و توام باهم سبب فرسایش سنگهای سطح زمین می‌شوند. انواع تخریب شیمیایی انحلال در آب اغلب کانیها به نسبتهای متفاوتی در آب حل می‌شوند. کلروها ، سولفات‌‌‌ها ، نیترات‌ها و کربنات‌ها وقتی در مجاورت آب فراوان قرار بگیرند به تدریج حل می‌شوند. در این صورت آب را حلال و مجموعه حل شونده را محلول و عمل مزبور را انحلال می‌نامند. کلرور سدیم (هالیت یا نمک طعام) و سولفات کلسیم (ژیپس) به راحتی در آب حل می‌شوند و آبهای زیرزمینی و جریانهای نفوذی سبب ایجاد حفرات متعددی در سطح و یا در عمق این رسوبات می‌گردند. انحلال در اسیدها مقدار زیادی از آبهای طبیعی در واقع اسید ضعیف هستند و اسیدهای دیگر نیز از مواد ارگانیکی حاصل می‌شوند. هر اسیدی صرفنظر از قوی و یا ضعیف بودن آن دارای عامل هیدروژن است که با انواع کانیها واکنش شیمیایی از عمده ترین سنگها هستند را با اسید کربنیک می‌توان نام برد. اسید کربنیک یکی از عمده ترین اسیدهای محیط طبیعی سنگها را تشکیل می‌دهد، زیرا گاز کربنیک موجود در هوا ، در آب و بخصوص در آب باران حل شده و اسید کربنیک را می‌سازد. H2O + CO2 ↔ H2CO3 لازم به ذکر است که این اسید هیچ وقت در طبیعت بطور آزاد یافت نمی‌شود و جزو اسیدهای ضعیف بوده و در آب یونیزه می‌شود. 3CO2H↔ H+ + 3-HCO

تصورات بسیار گوناگون و گاه غلطی از جغرافیا وجود دارد. جغرافیا فقط حفظ کردن نام مکانها و نقشه برداری نیست هر چند که هر دوی آنها بسیار مهم هستند. جغرافیا علم مطالعه و توصیف چشم اندازهای طبیعی، کوه ها، آب و هوا، رودخانه ها و انسانها در ارتباط با یکدیگر است. علم جغرافیا یکی از بهترین راه ها برای مطالعه جهان است. تعاریف زیر گزیده ای از تعاریفی است که برای علم جغرافیا مطرح شده است: - علم جغرافیا از علوم اجتماعی است که تمرکز اصلی آن بر روی پراکندگی مکانی انسانها و پدیده های فیزیکی زمین است. - مطالعه جهان فیزیکی (رفتارها، عمل و عکس العملهای متقابل و الگو ها و سیستم های درگیر در آن). - مطالعه جهان و هر آنچه در آن است. - مطالعه الگوها و فرآیندهایی که همراه زمین هستند. - مطالعه ارتباط بین انسانها و محیط زیست آنها با تاکید بر روی پراکندگی مکانی و محیط زیست در مقیاسهای گوناگون وظیفه اصلی علم جغرافیا توجه به تاثیرات متقابل انسان و طبیعت یا عمل و عکس العمل است. بدین طریق که هر جزء از حیات انسانی و هر پدیده طبیعی و انسان و کیفیت ناحیه ای و عوامل بوم و بومی در داخل یک یا چند شاخه از علم جغرافیا قرار می گیرد و یک نظم ویژه در همه پدیده هایی که در داخل یک سرزمین و یا یک مکان جغرافیایی به ظهور می رسد، بوجود می آید. در حقیقت فکر جغرافیایی ، توانایی شناخت علل این نظم و وابستگی چهره های طبیعی و انسانی به یکدیگر و دریافت نتایج حاصل ازآن است. مسائل کشاورزی، معدنی، نژادی، مذهبی و سیاسی ممکن است از طرف متخصصین و کارشناسان کشاورزی، زمین شناسی و صاحب نظران علوم اجتماعی مورد مطالعه و بررسی واقع شود ولی وظیفه اصلی جغرافی دان و ارزش کار او در این است که با توجه به همه عوامل و با در نظر گرفتن رابطه و وابستگی بین انسان و محیط طبیعی در واحد های مکانی، نسبت به پدیده های مختلف قضاوت و داوری نماید. پس می توان گفت که علم جغرافیا، از طریق تفکر و کاربرد، جهان ما را شکل می دهد و جغرافیدانان به منزله متخصصین محیط جغرافیایی، راهگشا، برنامه ریز، هدایت گر، کشتیبان، مشاهده گر، آموزش دهنده، منتقد و بالاخره زندگی بخش به مکانهای شناخته می شوند. نتیجه آنکه، با تغییر شرایط اجتماعی، محتوای تعاریف جغرافیا نیز تغییر می یابد.